Afkolven

Iedere borstvoedende moeder kent de principes van het afkolven van moedermelk en weet hoe ze afgekolfde moedermelk kan bewaren.

Redenen voor afkolven van moedermelk kunnen zijn:
  • Moeder en kind zijn gescheiden
  • De moeder gebruikt (tijdelijk) medicijnen die schadelijk kunnen zijn voor de baby
  • De moeder ondergaat een operatie onder algehele narcose en de borstvoeding is al op gang. Het afkolven moet gebeuren in overleg met de lactatiekundige en de anesthesist. Meestal kan de operatieperiode overbrugd worden door voor de operatie te kolven. Als dit niet lukt dan onder begeleiding van de lactatiekundige postoperatief voor oplossingen zorgen en aanwezige personeel instrueren door lactatiekundige
  • De moeder kan tussentijds niet zelf de baby voeden
  • Er is een probleem met de borstvoeding, bijvoorbeeld:
    • extreme stuwing of overproductie
    • slecht borstvoedingsbeleid of falende lactatie
    • tepel-/speenverwarring
    • een aandoening bij de zuigeling, waardoor het zuigen moeilijk gaat
    • dreigende borstontsteking
    • operatie aan de borst
    • prematuur geboren baby

Wanneer de baby de eerste dagen niet aan de borst kan, moet de borstvoeding op gang worden gebracht met behulp van kolven. 
Geadviseerd wordt om hiermee zo snel mogelijk te beginnen, doch uiterlijk 6 uur na de bevalling en vervolgens liefst 8 of vaker per etmaal (zonder max).  Het meest effectief is om dubbelzijdig af te kolven. Het voordeel hiervan is een stijging van de prolactine waardoor meer productie, 20% tot 40% meer.
Er kan op verschillende manieren gekolfd worden. Leren kolven kost tijd. Vaak lukt het kolven niet meteen. Voor een goed resultaat is veel oefenen een vereiste. Ook bij het kolven is het belangrijk dat de melk toeschiet.

Voorwaarden
  • Hygiëne: goede verzorging van handen. Voor iedere kolfsessie handen met zeep wassen
  • Schoon materiaal
  • Een rustige en prettige omgeving. De moeder moet ongestoord kunnen kolven in een ruimte met een prettige temperatuur en eventueel met ontspannende muziek. Bij voorkeur wordt er gekolfd naast de baby. Als dit niet mogelijk is, kan een foto van de baby het toeschieten van de melk bevorderen. Spanning, onrust, kou en stress hebben een negatieve invloed op de toeschietreflex.
  • Massage kan helpen voor een goede ontspanning
  • Goede hulpmiddelen aangepast aan de indicatie van kolven zijn belangrijk. 

De voedingswaarde en de beschermende stoffen in de moedermelk blijven optimaal, als de melk niet wordt ingevroren of erg wordt verhit. Bij bewaren in de koelkast blijkt het aantal bacteriën in de melk in de loop van de tijd af te nemen. Dit wordt veroorzaakt door de aanwezige bacterieremmende factoren. Colostrum blijkt ongekoeld 12 - 24 uur goed te blijven, voor rijpe melk is dit in de thuissituatie 6 - 10 uur, daarna in de koelkast bewaren en binnen 72 uur gebruiken. In de koelkast blijft verse moedermelk ongeveer drie dagen goed, mits bewaard tegen de achterwand.

In Zuyderland MC en MUMC+ mag de moedermelk 48 uur in de koelkast bewaard worden. De moedermelk kan ook binnen deze tijd worden ingevroren. De moedermelk is dan nog 6 maanden houdbaar, bij -18 Celsius

Soorten kolven

Er is een grote keuze aan kolven. Er zijn elektrische kolven, maar er zijn ook handkolven. Diverse soorten kolven zijn verkrijgbaar op de afdeling verpleegartikelen van MeanderGroep Zuid-Limburg (Vegro-winkel): 

  • Kapellaan 11 A Kerkrade,
  • Prins Hendriklaan 376 Brunssum.
  • Stationsplein 7 Sittard.
  • Veldstraat 1 Roermond
  • Mockstraat 1 Maastricht
  • Herculeshof 3 Maastricht
  • Als elektrische kolf wordt een ziekenhuiskwaliteit kolf geadviseerd. Dit is een grote elektrische kolf die het natuurlijke zuigritme van de baby nauwkeuriger simuleert dan elk ander systeem. Hiermee wordt het kolven aangenaam, comfortabel en efficiënt. Met een dubbele afkolfset wordt veel tijd bespaard en is het makkelijker om een volledige melkproductie op te bouwen en in stand te houden.

    Deze kolf kan gebruikt worden: 
    • bij het slecht of niet op gang komen van de borstvoeding 
    • bij ziekte van de moeder/ baby (prematuur)
    • als de moeder werkt 
    • als moeder en baby gescheiden zijn
    • als optimale stimulatie nodig is 
    • bij veelvuldig gebruik
    • voor dubbelzijdig kolven.
    Methodiek
    • Zorg voor iets te drinken en zet alle benodigdheden voor het kolven binnen handbereik.
    • Was de handen goed met zeep
    • Zet de kolf volgens gebruiksaanwijzing in elkaar
    • Zorg dat de moeder comfortabel zit. Kolf in een rustige ontspannen omgeving. Massage kan helpen voor een goede ontspanning
    • Houd het borstschild tussen wijs- en middelvinger en druk het zachtjes tegen de borst. De tepel moet in het midden van het borstschild zitten. Gebruik bij moeders met grote zware borsten een rolletje onder de borsten, zodat ze beter kunnen zien waar ze de borstschilden plaatsen
    • Zet het apparaat aan en begin met kolven
    • Kies een comfortabele zuigkracht, kolven mag geen pijn doen.

    Kolfsetjes zijn altijd persoonsgebonden. Na het gebruik dient het setje afgespoeld te worden, eerst met koud en daarna met warm water. Daarna wordt het setje met een schone doek afgedroogd. Tussen de kolfsessies door moet het setje worden bewaard in een droge schone doek. Borstschilden en flesjes dient men dagelijks huishoudelijk schoon te maken, en 1 x per week uit te koken. Als een moeder kolft voor een kindje dat in een ziekenhuis verblijft, dient het kolfsetje dagelijks uitgekookt te worden. In een ziekenhuisomgeving zelf wordt gebruikt gemaakt van wegwerpsetjes.

  • Kolven met de hand is de meest natuurlijke manier van kolven. Door het contact van de handen met de borst raakt een moeder vertrouwd met de voedende functie van haar lichaam. Ze kan in de eerste dagen kostbare druppels colostrum op een lepeltje kolven en die rechtstreeks aan haar baby geven, zodat er niks verloren gaat. Een moeder kan veel profijt hebben van deze methode en het is belangrijk dat de zorgverlener haar deze methode kan uitleggen. Kolven met de hand kan de spanning verminderen, waardoor de baby gemakkelijker kan happen. Wanneer de baby niet aan de borst kan drinken, kan de borst met de hand worden leeg gekolfd. De melk kan vervolgens op een andere manier aan de baby worden gegeven.

    Kolfmethode: Kolven met de hand:

    Eerst de toeschietreflex opwekken d.m.v. zachte massage van de borsten. Wanneer de melk toeschiet: zet duim en wijsvinger van een hand tegenover elkaar op de rand van de tepelhof. Beweeg de hand nu in de richting van de borstkas, zonder de vingers over de huid te laten glijden. Duw de duim en wijsvinger vervolgens naar elkaar toe en dan weer in de richting van de tepel. Ook hierbij mogen de vingers niet over de huid bewegen of wrijven. Herhaal deze beweging met de duim en wijsvinger na een paar keer op een andere plaats rond de tepelhof. 

    De handkolf
    Een handkolf wordt gebruikt als de borstvoeding goed op gang is gekomen om de voeding te kolven en te geven bij afwezigheid van de moeder. De handkolf is alleen geschikt voor sporadisch gebruik.

    Methodiek: 
    Zet de kolf met de trechter of de adapter op de borst, zodanig dat de tepel precies in het midden van de opening zit.

Praktische informatie
    • Ook bij het kolven geldt het vraag- en aanbodprincipe
    • Vaak en kort kolven heeft meer zin dan weinig en langdurig kolven
    • Bij kolven op het werk dient men de voedingstijden van de baby aan te houden
    • Afkolven kan op elk moment dat de moeder dit geschikt vindt. Dit kan zijn vóór (bij ingetrokken tepels) of tussen de voedingen (voor het aanleggen van een voorraad) of in plaats van een voeding (om de productie in stand te houden). 
  • De voorkeur gaat uit naar dubbelzijdig kolven en wel 15 minuten. Zeker voor prematuren is het belangrijk dat ook de laatste achtermelk wordt afgekolfd. Om de toeschietreflex te stimuleren kunnen eventueel de borsten vooraf worden verwarmd met een vochtige, warme doek of door de borsten zacht te masseren. Dit kan tussendoor nog eens worden herhaald. Afkolven duurt ongeveer even lang als voeden. Langer kolven om meer melk te krijgen is niet zinvol en kan de borst en tepels beschadigen. Hoe lang het kolven duurt, is enerzijds afhankelijk van de gebruikte techniek en anderzijds van het gemak waarmee de melk stroomt en van de omstandigheden waarin gekolfd wordt. Afkolven of kolven met de hand mag nooit pijnlijk zijn.

    Reinigen van kolf in de thuissituatie
    De kolf minstens eenmaal per week uitkoken:

    • Borstschild en flesjes goed schoon maken onder koud stromend water en in warm water met afwasmiddel
    • Daarna in een sterilisator of een grote pan met voldoende water opzetten (alle onderdelen los van elkaar)
    • Alle onderdelen ongeveer drie minuten uitkoken 
    • Daarna alles uit het water halen en laten drogen
    • Daarna in een kom met deksel of in schone een doek gewikkeld in de koelkast opbergen.

    Verder het borstschild na ieder gebruik goed omspoelen met koud water en daarna met warm water. Dan afdrogen met een schone theedoek en in een schone theedoek bewaren.

    N.B. Bij prematuren in de thuissituatie de onderdelen elke dag uitkoken.

  • In Zuyderland MC en MUMC+ wordt alleen maar dubbelzijdig gekolfd. Uitzonderingen zijn er altijd maar over het algemeen wordt dubbelzijdig kolven geadviseerd.

    In de beginfase wordt per keer 15 minuten gekolfd. Voor moeders van alle pasgeborenen wordt geadviseerd gebruik te maken van het Symphony Plus programma op de kolf. (Dag 1 alleen initiate. Vanaf dag 2 Initiate en 5 min. Maintain). Als de moedermelkproductie eenmaal op gang is (3x20 ml gekolfd), dan de borst bij elke kolfsessie 15-20 min op het Maintain programma kolven. 

    Iedere moeder krijgt een eigen kolfset, die 24 uur gebruikt kan worden. Na elk gebruik wordt de kolfset gereinigd onder koud stromend water en dan onder warm stromend water. Dan alle onderdelen goed drogen met een schone doek. De kolfset wordt bewaard in een schone hydrofiele luier. Na 24 uur wordt de kolfset vervangen door een nieuw steriel exemplaar.

Sluit de enquête